मेलघाट आदिवासी विकास योजना ही महाराष्ट्र राज्यातील अमरावती जिल्ह्यातील मेलघाट परिसरासाठी राबविण्यात येणारी एक विशेष व क्षेत्राधारित विकास योजना आहे. मेलघाट हा भाग सातपुडा पर्वतरांगांमध्ये वसलेला असून तो प्रामुख्याने कोरकू आदिवासी समाजाने व्यापलेला आहे. भौगोलिक दुर्गमता, घनदाट वनक्षेत्र, मर्यादित शेतीयोग्य जमीन, दळणवळणाच्या अडचणी, कुपोषण व आरोग्याशी संबंधित गंभीर समस्या या परिसराच्या विकासातील प्रमुख अडथळे राहिले आहेत. या पार्श्वभूमीवर मेलघाटातील आदिवासी समाजाच्या सर्वांगीण विकासासाठी ही योजना राबवली जाते. या योजनेचा मुख्य उद्देश मेलघाटातील आदिवासी लोकांचे जीवनमान उंचावणे हा आहे. माता व बालकांमधील कुपोषण कमी करणे, बालमृत्यू व मातामृत्यू दर घटवणे, आरोग्य व पोषण सेवांचा विस्तार करणे, शिक्षणाच्या संधी वाढवणे आणि शाश्वत उपजीविकेची साधने उपलब्ध करून देणे ही या योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे आहेत. यासोबतच पिण्याचे पाणी, वीज, रस्ते, निवास आणि दळणवळण यांसारख्या मूलभूत सुविधा बळकट करणे हेदेखील या योजनेचा महत्त्वाचा भाग आहे. आरोग्य व पोषण क्षेत्रात या योजनेअंतर्गत विशेष उपाययोजना राबवण्यात येतात. प्राथमिक आरोग्य केंद्रे व उपकेंद्रे मजबूत करणे, दुर्गम गावांसाठी फिरती वैद्यकीय पथके सुरू करणे, तसेच अंगणवाडी सेवांद्वारे बालक, गर्भवती व स्तनदा मातांना पूरक आहार देणे यांचा समावेश आहे. कुपोषण, अॅनिमिया, क्षयरोग आणि संसर्गजन्य आजारांवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी विशेष मोहिमा राबवल्या जातात. आरोग्य तपासण्या, लसीकरण आणि जनजागृती कार्यक्रमांद्वारे आरोग्यविषयक जागरूकता वाढवली जाते. शिक्षण क्षेत्रात मेलघाट आदिवासी विकास योजनेअंतर्गत आश्रमशाळा, वसतिगृहे, शिष्यवृत्ती आणि शाळांच्या पायाभूत सुविधा सुधारण्यावर भर देण्यात येतो. दुर्गम भागातील आदिवासी विद्यार्थ्यांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणणे, शाळा गळतीचे प्रमाण कमी करणे आणि गुणवत्तापूर्ण शिक्षण उपलब्ध करून देणे हे या घटकाचे उद्दिष्ट आहे. शिक्षक उपलब्धता, शैक्षणिक साहित्य आणि निवासी सुविधांमुळे विद्यार्थ्यांचा शैक्षणिक दर्जा सुधारण्यास मदत होते. उपजीविका आणि आर्थिक सक्षमीकरणासाठी शेतीपूरक उपक्रम, पावसावर अवलंबून शेतीसाठी सुधारित पद्धती, फलोत्पादन, पशुपालन, कुक्कुटपालन आणि दुग्धव्यवसायाला प्रोत्साहन दिले जाते. लघुवनोपजांचे संकलन, प्रक्रिया व मूल्यवर्धन यांद्वारे आदिवासी कुटुंबांच्या उत्पन्नात वाढ करण्याचा प्रयत्न केला जातो. तसेच कौशल्य विकास प्रशिक्षण आणि स्वयंरोजगाराच्या संधी निर्माण करून स्थलांतर कमी करण्यावर भर दिला जातो. मेलघाट आदिवासी विकास योजना ही जिल्हा प्रशासन, आदिवासी विकास विभाग आणि आरोग्य, शिक्षण, ग्रामीण विकास यांसारख्या विविध शासकीय विभागांच्या समन्वयातून राबवली जाते. एकात्मिक दृष्टिकोन, सातत्यपूर्ण अंमलबजावणी आणि निरीक्षणाच्या माध्यमातून मेलघाटातील आदिवासी समाजाच्या सामाजिक, आर्थिक आणि मानवी विकासाला गती देण्यासाठी ही योजना महत्त्वपूर्ण ठरत आहे.